11 Mart 2020 itibarıyla hayatımıza giriş yapan SARS-CoV-2 virüsü ve COVID-19 hastalığı sayesinde günlük kullandığımız sözcüklere yeni pandemi kelimeleri de eklenmiş oldu. Bazen ne anlama geldiği bilinmeden,uygunsuz kullanımlarına da rastlıyoruz. İnfodemi olarak adlandırılan çok fazla, asılsız, bilgi kirliliği mevcut. Sağlık Bakanlığı, COVID-19 Bilgilendirme Platformu pandemide sık kullandığımız kelimelerle ilgili uygun bir kaynak oluşturmuş. Son iki yıldır sık kullandığımız bazı kelimeler ve anlamlarını gözden geçirelim

 

Antijen: Vücuda girdiğinde veya aşılama yoluyla verildiğinde bağışıklık reaksiyonlarının başlamasına sebep olan molekül.

Antikor: Kişinin vücuduna giren antijene yanıt olarak bağışıklık sistemi tarafından üretilen madde.

Antisepsi: Hastalık oluşturabilen canlı mikroorganizmaları öldürmek veya üremesini durdurmak amacıyla vücut yüzeyine kimyasal madde uygulanması.

Atak hızı:  Belirli bir süre içinde saptanan bulaşıcı hastalık vaka sayısının o hastalığa duyarlı kişi sayısına (risk altındaki toplam nüfus) bölünmesi ile elde edilir.

Bağışıklık: Belirli bir hastalık etkenine karşı vücudun direnci

Enfekte kişi: Enfeksiyon etkenini vücudunda bulunduran kişi.

Eliminasyon: Bir enfeksiyon etkeninin neden olduğu hastalığın bölgesel olarak ortadan kalkması

Endemi: Bir enfeksiyon etkeninin veya hastalığın belirli bir coğrafyada veya toplulukta sürekli görülmesi durumu.

Epidemiyoloji: Sağlıkla ilgili olayların görülme sıklığı, dağılımı ve nedenlerini inceleyen bilim dalı.

Eradikasyon: Bir enfeksiyon etkeninin dünya genelinde kalıcı olarak sona ermesi.

İzolasyon: Bir hastalığın yayılmasını önlemek için hasta insanların sağlıklı insanlardan ayrı bir yerde tutulması; tecrit.

İnkübasyon süresi: Bir enfeksiyon etkeninin vücuda girişinden hastalık belirtilerinin ortaya çıkışına kadar geçen süre; kuluçka süresi.

Karantina: Etkeni bulaştırma riski olan kişinin olası bulaşmayı engellemek için kendini belirli bir süre insanlarla temastan uzak tutması.

Pandemi: Bir hastalığın veya enfeksiyon etkeninin ülkelerde, kıtalarda, hatta tüm dünya gibi çok geniş bir alanda yayılım göstermesi.  COVID-19, ülkemizde de ilk vakanın görüldüğü 11 Mart 2020 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından pandemi ilan edilmiştir.

Ro değeri: Tek vakadan kaynaklanan yeni vakaların sayısı; hastalığın bulaşma katsayısı

Filyasyon: Bulaşıcı bir hastalık varlığında, hastalığı taşıyan kişinin temas ettiği herkesin o hastalık açısından taranması.

Sanitasyon: Bir çevresel ortamdaki mikroorganizma sayısının emniyetli bir seviyeye düşürülmesi

Zoonoz: Hayvanlardan insanlara veya insanlardan hayvanlara doğal koşullar altında bulaşabilen hastalık. Virüs kaynaklı zoonozlar, insanlara direkt (ısırma, kontakt, solunum vb.) veya vektörler (sivrisinek, kene vb.) aracılığıyla bulaşır. Kuduz, domuz gribi ve COVID-19 zoonotik hastalıklara örnek olarak verilebilir.

Kelimelerimizi bilinçli, doğru ve yerinde kullanalım, sağlıkla kalın.